Przesłanie Dyrektora BIPM
z okazji Światowego Dnia Metrologii – 20 maja 2010 r.

POMIARY W NAUCE I TECHNOLOGII

... mostem do innowacji


„Dokładny pomiar leży w samym sercu fizyki
i zgodnie z moim doświadczeniem nowa fizyka zaczyna się
na kolejnym miejscu dziesiętnym”

    Nie ma wątpliwości, że metrologia jest ściśle powiązana z innymi naukami ścisłymi, a zdolność wykonywania lepszych pomiarów otwiera przed nami nowe możliwości. Wystarczy tylko wspomnieć wynalezienie lasera: był to zasadniczy postęp w fizyce, ale była to równie przełomowa innowacja w metrologii, która umożliwiła dokładne interferencyjne pomiary odległości na dystansie do kilku kilometrów, a w efekcie dała możliwość zredefiniowania jednostki długości, metra.
    Ciekawym zbiegiem okoliczności, publikacja pierwszej obserwacji akcji laserowej przez Maimana ukazała się w tym samym roku, w którym międzynarodowy prototyp metra został zastąpiony definicją opartą na promieniowaniu lampy kryptonowej. Upłynęło jednak jeszcze 23 lata, zanim odniesienie do lampy kryptonowej zastąpiła definicja oparta na prędkości światła – co w praktyce stało się możliwe dzięki laserowi.
    O związku między znakomitą i innowacyjną nauką a metrologią świadczy lista laureatów nagrody Nobla – szczególnie w dziedzinie fizyki – którzy wśród pierwszych możliwości praktycznego wykorzystania swych odkryć i osiągnięć zauważyli zastosowania metrologiczne. Niektórzy z nich użyczyli nawet swego nazwiska istotnym metrologicznie zjawiskom fizycznym: mówimy o prążkach Ramsey’a w zegarach atomowych, złączach Josephsona w metrologii elektrycznej, stałej von Klitzinga w pomiarach oporu, żeby wymienić tylko niektóre z nich. Nasi koledzy z National Institute of Standards and Technology w USA mają to szczęście, że wśród stałego personelu NIST-u jest trzech laureatów Nagrody Nobla z ostatnich lat: Eric Cornell, John Hall i Bill Phillips.
    Jako badaczom w dziedzinie metrologii naukowej, zawsze towarzyszy nam poczucie wyzwania naukowego. Czy pamiętacie emocje, jakie wzbudza zaobserwowanie, być może po raz pierwszy, czegoś istotnego i niezwykłego? Jest to zadziwiające uczucie – doświadczane, jak myślę, przez wszystkich naukowców wówczas, gdy Natura zdradza nam swe sekrety i gdy nagle możemy osiągnąć postęp, zaś przeszkoda dotychczas nieuchwytna, gdy została już pokonana, staje się czymś prawie zwyczajnym.
    Jednakże dodatkowe, szczególne poczucie satysfakcji wynika z pracy w dziedzinie, która w szerokim zakresie jest inspirowana zastosowaniami, co nie zawsze jest oczywistą przesłanką pracy w środowisku naszych akademickich kolegów. Ktoś potrzebuje lepszych pomiarów tej czy innej wielkości; ktoś inny poszukuje nowych możliwości wykonywania spójnych metrologicznie pomiarów w chemii lub medycynie.
    W metrologii zawsze zwraca się wielką uwagę na jej aspekt praktyczny, starając się tworzyć „most do innowacji”. Już wielki brytyjski inżynier z epoki wiktoriańskiej, Whitworth, powiedział „Można produkować tylko tak dobrze, jak na to pozwalają pomiary”, a i współcześnie stoimy przed wyzwaniem pomiarowym warunkującym wytwarzanie coraz lepszych produktów i stymulowanie innowacji.
    Produkcja wyrobów i ich sprzedaż na rynku międzynarodowym stymuluje światowy wzrost gospodarczy, co pomaga krajom rozwijającym się uporać się z ubóstwem i podnieść jakość życia swych obywateli. W październiku ubiegłego roku, na spotkaniu w Paryżu obchodziliśmy dziesiątą rocznicę podpisania CIPM MRA, i wówczas oczywiście przedyskutowaliśmy znaczenie metrologii międzynarodowej dla handlu oraz dla wielu Wielkich Wyzwań (Great Challenges), przed którymi staje dziś świat: zmiany klimatyczne i problemy środowiska naturalnego, opieka zdrowotna, wykorzystanie energii oraz rozwój i eksploatacja nowych technologii. To uświadomiło mi proste, tym niemniej prawdziwe przesłanie, iż nasza praca jest podstawą prawie wszystkich przejawów życia społecznego i działalności handlowej. Jako metrolodzy, dzierżymy kluczowe „punkty sprzedaży” wiedzy o dokładnych, spójnych metrologicznie pomiarach i każdy z nas mógłby zacytować wiele, bardzo wiele przykładów korzyści, jakie płyną z takich pomiarów.
    Nasz bilans osiągnięć w fizyce i inżynierii jest pełen sukcesów i solidnie udokumentowany, zaś obecnie budujemy wysoką reputację metrologii w nowych dziedzinach, a mianowicie w chemii nieorganicznej, chemii organicznej, naukach biologicznych, opiece zdrowotnej i pomiarach środowiskowych..., ale o tym więcej za rok, gdyż będziemy wtedy obchodzić Światowy Rok Chemii. Można będzie wówczas, na przykład, skorzystać z wyników pasjonujących warsztatów szkoleniowych na temat wyzwań pomiarowych w dziedzinie zmian klimatycznych, które będą zorganizowane przez BIPM we współpracy ze Światową Organizacją Meteorologiczną wkrótce przed Światowym Dniem Metrologii, a w których zapewne wielu z Was będzie uczestniczyć.
    Ponieważ potrzeba dokładnych pomiarów dotyczy szerokiego spektrum zagadnień, od codziennych pomiarów wykonywanych w przedsiębiorstwach, na stacjach paliw, na uniwersytetach i w innych szkołach wyższych, do najbardziej wyrafinowanych pomiarów w krajowych i międzynarodowych laboratoriach wzorców pomiarowych, przedmiot naszej działalności ma dalekosiężny wpływ na szeroki krąg osób. Odpowiedzialność jest jednak dokładnie taka sama na każdym odcinku – staranność i dbałość o szczegóły oraz precyzja na takim poziomie, na jakim jest to konieczne. Być może nie wszyscy mamy takie same szanse zdobycia nagrody Nobla, ale wszyscy powinniśmy być dumni i usatysfakcjonowani rolą, jaką odgrywamy w ogromnej, rozciągającej się na cały świat sieci ośrodków wykonujących dokładne i spójne metrologicznie pomiary, od których zależy dzisiejszy handel i współczesne społeczeństwo.
    Bardzo chciałbym, abyśmy w przyszłości odnosili jeszcze więcej sukcesów i mogli przedstawić je politykom, którzy finansują pracę laboratoriów krajowych, naszym szefom w przedsiębiorstwach, aby docenili nasz wyjątkowy wkład i zapewnili potrzebne nam środki finansowe i techniczne oraz prawodawcom i autorom regulacji prawnych, którzy zbyt często zapominają, że wykonywanie pomiarów jest konieczne, aby zapewnić przestrzeganie prawa lub zgodność z Dyrektywami, a także zaprezentować je naszym przyjaciołom z kręgów nienaukowych, którzy chcieliby dowiedzieć się w sposób mniej sformalizowany, jaka jest nasza rola w funkcjonowaniu społeczeństwa.
    Być może każdy z nas powinien postawić sobie za cel, aby w roku 2010 wnieść swój osobisty wkład do upowszechnienia zrozumienia i promocji naszej pracy. Nie wszyscy z nas są biegli w marketingu, ale wszyscy możemy przekonywać swym własnym przykładem, podejmując działania takie jak prelekcja w pobliskiej szkole, napisanie krótkiego artykułu do czasopisma lub zaproszenie miejscowego polityka do odwiedzenia naszych laboratoriów. Nasze przesłanie jest dość proste i każdy z nas może podać przykłady na to, że postęp w metrologii pomaga wykonywać lepsze pomiary dla dobra społeczeństwa – zaś przykłady nie muszą być zawsze tylko z naszej dziedziny. Uważam, na przykład, że jest szczególnie łatwo wykazać korzyści płynące z naszej działalności wskazując, iż miliony pomiarów dozymetrycznych wykonywanych na całym świecie w związku z chorobami nowotworowymi zawdzięcza swą dokładność krajowemu i międzynarodowemu systemowi metrologicznemu. Jest to przesłanie, które łatwo zrozumieć. Może wówczas, powoli ale niezawodnie, rzeczywisty wkład metrologii do nauki i innowacyjności będzie szerzej znany. Przekazanie poczucia głębokiego zaangażowania w swą pracę może zainspirować innych i w ten sposób wpłynąć na powiększenie liczby wierszówek (wiem, że nie jest to jednostka SI!) poświęconych naszej pracy w gazetach i czasopismach. Dlaczego zawsze to astronomowie, naukowcy zajmujący się przestrzenią kosmiczną i fizycy cząstek elementarnych przyciągają uwagę mediów, podczas gdy metrologia ma tak dobre historie do opowiedzenia!?
    Jest to moje ostatnie przesłanie jako Dyrektora BIPM, ponieważ odchodzę na emeryturę pod koniec tego roku. Kiedy zainaugurowałem pierwszy Światowy Dzień Metrologii w 2005 r., było to skromne przedsięwzięcie. Jestem wprost zadziwiony tym, jak aktywnie środowisko metrologów podchwyciło tę inicjatywę. Wszędzie widzę plakaty, i to w o wielu więcej językach niż jestem w stanie rozpoznać. Docierają do mnie raporty o spotkaniach – lokalnych i krajowych – organizowanych z okazji obchodów Dnia Metrologii oraz w celu zainteresowania wpływowych środowisk ważkością naszej pracy.
    Przynależność do światowej rodziny metrologów była i jest dla mnie prawdziwym zaszczytem; wszystkim Państwu składam życzenia powodzenia w pracy zawodowej. Życzę Wam, abyście dalej przesuwali granice nauki i stymulowali innowacyjność. Przesyłam Państwu swe podziękowania i najlepsze życzenia na przyszłość.

Prof. Andrew J. Wallard
Dyrektor BIPM