WSPÓŁPRACA Z ZAGRANICĄ
1. Potrzeba i skutki współpracy z zagranicą
Konieczność uczestnictwa w międzynarodowej współpracy metrologicznej podyktowana jest szeregiem ważnych względów, zwłaszcza gospodarczych, społecznych i naukowych.
Uznaną prawdą jest dziś, że współpraca międzynarodowa w zakresie metrologii przyczyniła się do rozwoju gospodarki i czyni współpracę gospodarczą bardziej efektywną, przede wszystkim mniej kosztochłonną. Organizacje międzynarodowe zajmują się metrologią naukową, przemysłową i prawną).
Metrologia naukowa obejmująca prace badawcze i rozwojowe zajmuje się:
- budową i utrzymaniem wzorców jednostek miar wielkości fizycznych,
- przekazywaniem jednostek miar,
- porównaniami wzorców oraz powiązaniami z wzorcami wyników i wskazań,
- wzajemnym uznawaniem.
Metrologia przemysłowa zajmuje się wszystkimi usługami metrologicznymi, które są związane z procesami produkcyjnymi w przemyśle i obejmuje:
- wzorcownia przyrządów pomiarowych,
- zatwierdzanie typu przyrządów pomiarowych dla producenta lub upoważnionego przedstawiciela.
Metrologia prawna obejmuje:
- określenie wymagań dla przyrządów pomiarowych w dziedzinach ważnych m.in. dla ochrony zdrowia, życia i środowiska, bezpieczeństwa, porządku prawnego, praw konsumenta,
- stworzenie infrastruktury zapewniającej sprawdzanie tych wymagań,
- nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy Prawo o miarach.
Na forum metrologicznych organizacji międzynarodowych rozpatrywane i ustalane są kwestie dotyczące metrologii, która rozwija się wraz z nauką i w skali światowej wyprzedza potrzeby przemysłu, handlu, laboratoriów badawczych i wielu dziedzin życia. Całkowicie uzależniona od metrologii jest nauka. Międzynarodowe organizacje metrologiczne określają sposoby postępowania i koordynują starania państw członkowskich, aby zapewnić wzajemne zaufanie do wyników pomiarów i wystawianych certyfikatów dzięki stosowaniu wspólnych jednostek miar i wspólnych procedur pomiarowych oraz wspólnych regulacji prawnych. Podejmują działania prowadzące do wzajemnego uznawania wzorców jednostek miar oraz deklarowanego poziomu zdolności w zakresie usług metrologicznych i potwierdzenia kompetencji laboratoriów w różnych krajach.
Przynależność do międzynarodowych organizacji metrologicznych umożliwia współuczestniczenie w stanowieniu przepisów, aktywny udział we wzorcowaniach i porównaniach międzynarodowych, uczestnictwo we wspólnych programach rozwoju, doskonalenie państwowych wzorców jednostek miar oraz zgłaszanie i lobbowanie potrzeb polskiej metrologii. Sprzyja to umocnieniu pozycji gospodarki polskiej w warunkach konkurencji międzynarodowej.
2. Udział Polski w pracach międzynarodowych organizacji metrologicznych
Na międzynarodowej arenie metrologii Polskę reprezentuje GUM.
Polska jest sygnatariuszem dwóch konwencji i ma status członka w trzech międzynarodowych organizacjach metrologicznych.
Polska jest sygnatariuszem mającej szczególne znaczenie dla światowej metrologii Międzynarodowej Konwencji Metrycznej (La convention du mètre) (www.bipm.fr/en/convention), która skupia 52 państwa członkowskie oraz 26 państw stowarzyszonych.
Traktat pod nazwą „Konwencja Metryczna” został podpisany w 1875 r. przez 17 państw.
Została wówczas utworzona i jest stale finansowana przez sygnatariuszy Konwencji instytucja naukowa znana jako Międzynarodowe Biuro Miar (BIPM).
Polska przystąpiła do Konwencji Metrycznej 12 maja 1925 r.
W ramach Konwencji opracowywane są zasadnicze ustalenia w zakresie metrologii naukowej, dyskutowane są i sprawdzane wyniki prac prowadzonych przez krajowe instytucje metrologiczne poszczególnych państw. Jedną z nich – a jedyną w Polsce – jest GUM.
Przynależność do Konwencji jest, niezbędnym w polityce i gospodarce danego kraju, świadectwem rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego.
Współpraca z państwami członkowskimi Konwencji Metrycznej pozwala na:
- zapewnienie tzw. spójności pomiarowej osiąganej m.in. przez porównania wzorców,
- uczestnictwo w porozumieniach zawieranych przez kraje członkowskie Konwencji Metrycznej, zwłaszcza w MRA (Mutual recognition of national measurement standards and calibration and measurement certificates issued by national metrology institutes) –Porozumieniu o wzajemnym uznawaniu wzorców jednostek miar oraz świadectw wzorcowania i pomiarów wydawanych przez krajowe instytucje metrologiczne.
Udział w ww. działaniach ma – choć pośrednio – bardzo duży wpływ na efektywną wymianę handlową oraz współpracę gospodarczą we wszystkich obszarach gospodarki.
Najwyższym organem „Konwencji Metrycznej” jest Generalna Konferencja Miar (CGPM – Conférence Générale des Poids et Mesures). Zbiera się ona co cztery lata. Przewodniczącym CGPM jest prezes Francuskiej Akademii Nauk. Udział w Konferencji biorą rządowe delegacje państw – sygnatariuszy. Polskę reprezentuje Prezes GUM.
Generalnej Konferencji Miar podlega Międzynarodowy Komitet Miar (CIPM – Comité International des Poids et Mesures).
CIPM liczy osiemnastu członków. Są nimi osoby będące autorytetami w dziedzinie metrologii. Francja, jako depozytariusz Konwencji Metrycznej i twórca systemu metrycznego zawsze ma swojego przedstawiciela w CIPM. W składzie Międzynarodowego Komitetu Miar znajdują się zwykle przedstawiciele wszystkich regionów geograficznych.
CIPM nadzoruje działalność Międzynarodowego Biura Miar (BIPM – Bureau International des Poids et Mesures), powołuje Komitety Doradcze (CC), a także przygotowuje projekty uchwał Generalnej Konferencji Miar. Komitet zbiera się co najmniej raz na dwa lata.
BIPM – www.bipm.org – jest międzynarodowym ośrodkiem naukowym. Znajdujące się w nim laboratoria metrologiczne są na najwyższym światowym poziomie. BIPM przechowuje międzynarodowe wzorce jednostek miar, przeprowadza porównania międzynarodowe wzorców państwowych, prowadzi badania naukowe nad doskonaleniem wzorców i metod ich odtwarzania lub porównywania.
Status prawny BIPM, jako instytucji wyższej użyteczności we Francji, został określony dekretem Prezydenta Republiki Francuskiej z dnia 28 października 1876 r. Na siedzibę BIPM rząd francuski przeznaczył Pavillon de Breteuil, położony w Sèvres pod Paryżem.
Międzynarodowy Komitet Miar przygotował „Porozumienie o wzajemnym uznawaniu państwowych wzorców jednostek miar oraz świadectw wzorcowania i świadectw pomiarów wydawanych przez krajowe instytucje metrologiczne” tzw. MRA (Mutual Recognition of national measurement standards and of calibration and measurement certificates issued by national metrology institutes – www.bipm.fr/en/convention/mra lub www.euromet.org/cipm_mra ), które zostało podpisane w Paryżu 14 października 1999 r. Ze strony polskiej MRA podpisał wówczas Prezes GUM.
Porozumienie to stanowi podstawę do wzajemnego zaufania w odniesieniu do uznawania wyników pomiarów i wzorcowań wykonywanych przez laboratoria metrologiczne w państwach, które podpisały MRA.
Kwestią zasadniczą porozumienia jest uczestniczenie stron umowy w porównaniach kluczowych prowadzonych przez BIPM. Celem porównań kluczowych jest ustanowienie stopnia równoważności wzorców jednostek miar oraz ich wartości odniesienia.
Komitety Doradcze (CC) BIPM ( www.bipm.fr/en/committees ), do których wchodzą wybitni specjaliści z różnych dziedzin, reprezentujący laboratoria pomiarowe o najwyższym poziomie prowadzonych prac, stanowią płaszczyznę współpracy między krajowymi instytucjami metrologicznymi. Komitety inicjują i koordynują porównania wzorców, a także przygotowują projekty decyzji CIPM.
GUM uczestniczy w pracach 4 – spośród 10 – Komitetów Doradczych. Są to:
- CCAUV (Akustyka, Ultradźwięki i Drgania),
- CCM (Masa i Wielkości Pochodne),
- CCQM (Liczność Materii),
- CCRI - Sekcja I (Promieniowanie Jonizujące, Sekcja ds. promieniowania X i gamma);
Drugą spośród światowych metrologicznych organizacji międzynarodowych, do których Polska należy jest:
- Międzynarodowa Organizacja Metrologii Prawnej (OIML – Organisation Internationale de Métrologie Légale) – www.oiml.org. Członkami jej jest 58, a członkami korespondentami 56 państw.
Jest to międzyrządowa organizacja, ustanowiona konwencją w 1955 r. w celu wspierania i rozwijania światowej (globalnej) harmonizacji procedur i trybu postępowania w zakresie metrologii prawnej. Polska podpisała w 1955 r. konwencję ustanawiającą OIML i w Międzynarodowej Organizacji Metrologii Prawnej jest reprezentowana przez Główny Urząd Miar.
Zalecenia i dokumenty wydawane przez Międzynarodową Organizację Metrologii Prawnej są wykorzystywane i doskonalone w pracach komitetów i podkomitetów technicznych, w których skład wchodzą przedstawiciele państw członkowskich. Zalecenia OIML dotyczą m.in. – terminologii, wymagań metrologicznych, wymagań technicznych, metod i sprzętu do wykonywana badań i sprawdzania zgodności z wymaganiami. Państwa członkowskie OIML wydają „certyfikaty OIML”, które potwierdzają, że dany typ przyrządu pomiarowego spełnia wymagania odpowiednich międzynarodowych zaleceń OIML.
GUM jest członkiem 13 – spośród 18 – Komitetów Technicznych (TC) i 31 – spośród 50 – Podkomitetów Technicznych (SC) – www.oiml.org/tc_sc – oraz prowadzi Sekretariat Komitetu Technicznego TC1 – Terminologia.
GUM jest członkiem następujących TC:
- TC1 – Terminologia,
- TC2 – Jednostki miar,
- TC3 – Kontrola metrologiczna,
- TC4 – Wzorce wzorcowanie i urządzenia podlegające legalizacji,
- TC6 – Towary paczkowane,
- TC7 – Przyrządy do pomiaru długości i wielkości związanych,
- TC8 – Pomiary ilości płynów,
- TC9 – Przyrządy do pomiaru masy i gęstości,
- TC10 – Przyrządy do pomiaru ciśnienia, siły i wielkości związanych,
- TC11 – Przyrządy do pomiaru temperatury i wielkości związanych,
- TC13 – Przyrządy do pomiarów akustycznych i drgań mechanicznych,
- TC14 – Przyrządy pomiarowe stosowane w optyce,
- TC17 – Przyrządy do pomiarów fizykochemicznych.
Równolegle ze światową współpracą w dziedzinie metrologii i w powiązaniu z nią, prowadzona jest współpraca w tzw. regionalnych organizacjach metrologicznych. Polska należy do:
EURAMET będzie rozwijać i realizować wspólny program EMRP oraz zapewni struktury prawną, finansową i operacyjną, konieczne dla otrzymywania, rozdziału i rozliczania funduszy oraz zarządzania działalnością. Struktura EURAMET-u jest następująca:
- „Zgromadzenie Ogólne” członków stowarzyszenia e.V., najwyższa władza EURAMET-u, które będzie podejmować decyzje związane ze wszystkimi sprawami dotyczącymi poszerzonego EURAMET-u, jednakże, co się tyczy spraw związanych z realizacją EMRP, Zgromadzenie Ogólne będzie działać zgodnie z wiążącymi zaleceniami Komitetu EMRP.
- „Przewodniczący”, który jest oficjalnym przedstawicielem EURAMET-u e.V. i jego zastępcy.
- „Zarząd” e.V., który odpowiada za zapewnienie wprowadzania w życie decyzji Zgromadzenia Ogólnego oraz określa środki niezbędne dla realizacji celów EURAMET-u.
- „Komitet EMRP”, który jest ciałem decyzyjnym odpowiedzialnym za wszystkie aspekty związane ze wspólnym programem EMRP, co obejmuje: zawartość programu, kwestie finansowe, decyzje dotyczące przeznaczania środków, konkursy na wnioski projektowe, kryteria oceny, wyznaczanie ekspertów do oceny wniosków projektowych oraz ostateczną decyzję dotyczącą wyboru wniosków projektowych. Komitet EMRP obejmuje wyłącznie przedstawicieli z państw uczestniczących w inicjatywie „Artykuł 169”.
- „Rada Naukowa”, która udziela Komitetowi EMRP strategicznych porad w sprawach EMRP. Radę stanowi zrównoważona reprezentacja zainteresowanych podmiotów, głównie z państw uczestniczących, w tym przykładowo kluczowe grupy interesu instytucjonalne i przemysłowe, pochodzące z takich instytucji, jak BIPM, Komisja Europejska, Europejska Rada ds. Badań Naukowych, Parlament Europejski, EUROLAB, CEN, WELMEC, powiększone o osoby indywidualne wyznaczone z uwagi na ich strategiczną wiedzę.
- „Sekretariat” e.V., który zapewnia administracyjne wsparcie prac realizowanych w ramach EURAMET-u, włączając sekretariat zajmujący się EMRP, który wspiera wdrażanie i realizację EMRP. Wspiera on prace Zgromadzenia Ogólnego, Zarządu, Komitetu EMRP i Rady Naukowej.
- Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Metrologii Prawnej (WELMEC – European Cooperation in Legal Metrology) – www.welmec.org.
W skład WELMEC wchodzą: 30 państw-członków oraz 7 państw-członków stowarzyszonych.
Organizacja została utworzona w 1990 r. Członkami WELMEC są tzw. organy państwowe metrologii prawnej. Główny Urząd Miar – reprezentujący stronę polską – jest członkiem stowarzyszonym od 1995 r., a członkiem od 13 maja 2004 r.
Głównym celem Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Metrologii Prawnej jest rozwijanie wzajemnego zaufania między ww. organami państwowymi metrologii prawnej w Europie w zakresie harmonizacji działań w obszarze metrologii prawnej i wspierania wymiany informacji między członkami organizacji.
W ramach organizacji działała aktywnie 8 grup roboczych (WG) – www.welmec.org/wgi.asp. Przedstawiciele GUM uczestniczą w pracach każdej z grup. Są to:
- WG2 – Zastosowanie Dyrektywy 2009/23/WE (NAWI),
- WG4 – Ogólne aspekty metrologii prawnej,
- WG5 – Nadzór metrologiczny,
- WG6 – Towary paczkowane,
- WG7 – Oprogramowanie,
- WG8 – Dyrektywa o przyrządach pomiarowych (MID),
- WG10 – Przyrządy pomiarowe do cieczy innych niż woda,
- WG11 – Przyrządy użytkowe,
Europejska Współpraca w Dziedzinie Metrologii Prawnej zajmuje się m.in.: ogólnymi aspektami metrologii prawnej, nadzorem metrologicznym, koordynacją wdrażania prawodawstwa UE w dziedzinie metrologii.
W Europie harmonizacja prawodawstwa z dziedziny metrologii prawnej oparta jest m.in. na:
- Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/34/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wspólnych przepisów dotyczących przyrządów pomiarowych oraz metod kontroli metrologicznej,
- Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych,
- Dyrektywie 2004/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie przyrządów pomiarowych.
Opracowanie: Jolanta Remiszewska
Copyright © 2010 Główny Urząd Miar | realizacja informatyczna:
