1. Potrzeba i skutki współpracy z zagranicą

Konieczność uczestnictwa w międzynarodowej współpracy metrologicznej podyktowana jest szeregiem ważnych względów, zwłaszcza gospodarczych, społecznych i naukowych.

Uznaną prawdą jest dziś, że współpraca międzynarodowa w zakresie metrologii przyczyniła się do rozwoju gospodarki i czyni współpracę gospodarczą bardziej efektywną, przede wszystkim mniej kosztochłonną. Organizacje międzynarodowe zajmują się metrologią naukową, przemysłową i prawną).

Metrologia naukowa obejmująca prace  badawcze i rozwojowe zajmuje się:

- budową i utrzymaniem wzorców jednostek miar wielkości fizycznych,

- przekazywaniem jednostek miar,

- porównaniami wzorców oraz powiązaniami z wzorcami wyników i wskazań,

- wzajemnym uznawaniem.

Metrologia przemysłowa zajmuje się wszystkimi usługami metrologicznymi, które są związane z procesami produkcyjnymi w przemyśle  i obejmuje:

- wzorcownia przyrządów pomiarowych,

- zatwierdzanie typu przyrządów pomiarowych dla producenta lub upoważnionego przedstawiciela.

Metrologia prawna obejmuje:

- określenie wymagań dla przyrządów pomiarowych w dziedzinach ważnych m.in. dla ochrony zdrowia, życia i środowiska, bezpieczeństwa, porządku prawnego, praw konsumenta,

- stworzenie infrastruktury zapewniającej sprawdzanie tych wymagań,

- nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy Prawo o miarach.

Na forum metrologicznych organizacji międzynarodowych rozpatrywane i ustalane są kwestie dotyczące metrologii, która rozwija się wraz z nauką i w skali  światowej wyprzedza potrzeby przemysłu, handlu, laboratoriów badawczych  i wielu dziedzin życia. Całkowicie uzależniona od metrologii jest nauka. Międzynarodowe organizacje metrologiczne określają sposoby postępowania i koordynują starania państw członkowskich, aby zapewnić wzajemne zaufanie do wyników pomiarów i wystawianych certyfikatów dzięki stosowaniu wspólnych jednostek miar i wspólnych procedur pomiarowych oraz wspólnych regulacji prawnych. Podejmują działania prowadzące do wzajemnego uznawania wzorców jednostek miar oraz deklarowanego poziomu zdolności w zakresie usług metrologicznych i potwierdzenia kompetencji laboratoriów w różnych krajach.

Przynależność do międzynarodowych organizacji metrologicznych umożliwia współuczestniczenie w stanowieniu przepisów, aktywny udział we wzorcowaniach i porównaniach międzynarodowych, uczestnictwo we wspólnych programach rozwoju, doskonalenie państwowych wzorców jednostek miar oraz zgłaszanie i lobbowanie potrzeb polskiej metrologii. Sprzyja to umocnieniu pozycji gospodarki polskiej w warunkach konkurencji międzynarodowej.

2. Udział Polski w pracach międzynarodowych organizacji metrologicznych

Na międzynarodowej arenie metrologii Polskę reprezentuje GUM.

Polska jest sygnatariuszem dwóch konwencji i ma status członka w trzech międzynarodowych organizacjach metrologicznych.

Polska jest sygnatariuszem mającej szczególne znaczenie dla światowej metrologii   

- Międzynarodowej Konwencji Metrycznej (La convention du mètre) (www.bipm.fr/en/convention), która skupia 51 państw członkowskich oraz 19 państw stowarzyszonych.

Polska jest sygnatariuszem mającej szczególne znaczenie dla światowej metrologii    Międzynarodowej Konwencji Metrycznej (La convention du mètre) (www.bipm.fr/en/convention), która skupia 51 państw członkowskich oraz 19 państw stowarzyszonych.

Traktat pod nazwą „Konwencja Metryczna” został podpisany w 1875 r. przez 17 państw.

Została wówczas utworzona i jest stale finansowana przez sygnatariuszy Konwencji instytucja naukowa znana jako Międzynarodowe Biuro Miar (BIPM).

Polska przystąpiła do Konwencji Metrycznej 12 maja 1925 r.

W ramach Konwencji opracowywane są zasadnicze ustalenia w zakresie metrologii naukowej, dyskutowane są i sprawdzane wyniki prac prowadzonych przez krajowe instytucje metrologiczne poszczególnych państw. Jedną z nich – a jedyną w Polsce – jest GUM.

Przynależność do Konwencji jest, niezbędnym w polityce i gospodarce danego kraju, świadectwem rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego.

 Współpraca z państwami członkowskimi Konwencji Metrycznej pozwala na:

- zapewnienie tzw.  spójności pomiarowej osiąganej m.in. przez porównania wzorców,

- uczestnictwo w porozumieniach zawieranych przez kraje członkowskie Konwencji Metrycznej, zwłaszcza w MRA (Mutual recognition of national measurement standards and calibration and measurement certificates issued by national metrology institutes) –Porozumieniu o wzajemnym uznawaniu wzorców jednostek miar oraz świadectw wzorcowania i pomiarów wydawanych przez krajowe instytucje metrologiczne.

Udział w ww. działaniach ma – choć pośrednio – bardzo duży wpływ na efektywną wymianę handlową oraz współpracę gospodarczą we wszystkich obszarach gospodarki.

Najwyższym organem „Konwencji Metrycznej” jest Generalna Konferencja Miar (CGPM – Conférence Générale des Poids et Mesures). Zbiera się ona co cztery lata. Przewodniczącym CGPM jest prezes Francuskiej Akademii Nauk. Udział w Konferencji biorą rządowe delegacje państw – sygnatariuszy. Polskę reprezentuje Prezes GUM.

Generalnej Konferencji Miar podlega Międzynarodowy Komitet Miar (CIPM – Comité International des Poids et Mesures).

CIPM liczy osiemnastu członków. Są nimi osoby będące autorytetami w dziedzinie metrologii. Francja, jako depozytariusz Konwencji Metrycznej i twórca systemu metrycznego zawsze ma swojego przedstawiciela w CIPM. W składzie Międzynarodowego Komitetu Miar znajdują się zwykle przedstawiciele wszystkich regionów geograficznych.

CIPM nadzoruje działalność Międzynarodowego Biura Miar (BIPM – Bureau International des Poids et Mesures), powołuje Komitety Doradcze (CC), a także przygotowuje projekty uchwał Generalnej Konferencji Miar. Komitet zbiera się co najmniej raz na dwa lata.

BIPM – www.bipm.org – jest międzynarodowym ośrodkiem naukowym. Znajdujące się w nim laboratoria metrologiczne są na najwyższym światowym poziomie. BIPM przechowuje międzynarodowe wzorce jednostek miar, przeprowadza porównania międzynarodowe wzorców państwowych, prowadzi badania naukowe nad doskonaleniem wzorców i metod ich odtwarzania lub porównywania.

Status prawny BIPM, jako instytucji wyższej użyteczności we Francji, został określony dekretem Prezydenta Republiki Francuskiej z dnia 28 października 1876 r. Na siedzibę BIPM rząd francuski przeznaczył Pavillon de Breteuil, położony w Sèvres pod Paryżem.

Międzynarodowy Komitet Miar przygotował „Porozumienie o wzajemnym uznawaniu państwowych wzorców jednostek miar oraz świadectw wzorcowania i świadectw pomiarów wydawanych przez krajowe instytucje metrologiczne” tzw. MRA (Mutual Recognition of national measurement standards and of calibration and measurement certificates issued by national metrology institutes – www.bipm.fr/en/convention/mra lub www.euromet.org/cipm_mra ), które zostało podpisane w Paryżu 14 października 1999 r. Ze strony polskiej MRA podpisał wówczas Prezes GUM.

Porozumienie to stanowi podstawę do wzajemnego zaufania w odniesieniu do uznawania wyników pomiarów i wzorcowań wykonywanych przez laboratoria metrologiczne w państwach, które podpisały MRA.

Kwestią zasadniczą porozumienia jest uczestniczenie stron umowy w porównaniach kluczowych prowadzonych przez BIPM. Celem porównań kluczowych jest ustanowienie stopnia równoważności wzorców jednostek miar oraz ich wartości odniesienia.

Komitety Doradcze (CC) BIPM ( www.bipm.fr/en/committees ), do których wchodzą wybitni specjaliści z różnych dziedzin, reprezentujący laboratoria pomiarowe o najwyższym poziomie prowadzonych prac, stanowią płaszczyznę współpracy między krajowymi instytucjami metrologicznymi. Komitety inicjują i koordynują porównania wzorców, a także przygotowują projekty decyzji CIPM.

GUM uczestniczy w pracach 4 – spośród 10 – Komitetów Doradczych.  Są to:

- CCAUV (Akustyka, Ultradźwięki i Drgania),

- CCM (Masa i Wielkości Pochodne),

- CCQM (Liczność Materii),

- CCRI - Sekcja I (Promieniowanie Jonizujące, Sekcja ds. promieniowania X i gamma);

Drugą spośród światowych metrologicznych organizacji międzynarodowych, do których Polska należy jest:

- Międzynarodowa Organizacja Metrologii Prawnej (OIML – Organisation Internationale de Métrologie Légale) – www.oiml.org.  Członkami jej jest 60 państw, a członkami korespondentami 53 państwa.

Jest to międzyrządowa organizacja, ustanowiona konwencją w 1955 r. w celu wspierania i rozwijania światowej (globalnej) harmonizacji procedur i trybu postępowania w zakresie metrologii prawnej.  Polska podpisała w 1955 r. konwencję ustanawiającą OIML i w Międzynarodowej Organizacji Metrologii Prawnej jest reprezentowana przez Główny Urząd Miar.

Zalecenia i dokumenty wydawane przez Międzynarodową Organizację Metrologii Prawnej są wykorzystywane i doskonalone w pracach komitetów i podkomitetów technicznych, w których skład wchodzą przedstawiciele państw członkowskich. Zalecenia OIML dotyczą m.in. – terminologii, wymagań metrologicznych, wymagań technicznych, metod i sprzętu do wykonywana badań i sprawdzania zgodności z wymaganiami. Państwa członkowskie OIML wydają „certyfikaty OIML”, które potwierdzają, że dany typ przyrządu pomiarowego spełnia wymagania odpowiednich międzynarodowych zaleceń OIML.

GUM jest członkiem 13 – spośród 18 – Komitetów Technicznych (TC) i 31 – spośród 50 – Podkomitetów Technicznych (SC) – www.oiml.org/tc_sc – oraz prowadzi Sekretariat Komitetu Technicznego TC1 – Terminologia.

GUM jest członkiem następujących TC:

- TC1 – Terminologia,

- TC2 – Jednostki miar,

- TC3 – Kontrola metrologiczna,

- TC4 – Wzorce wzorcowanie i urządzenia podlegające legalizacji,

- TC6 – Towary paczkowane,

- TC7 – Przyrządy do pomiaru długości i wielkości związanych,

- TC8 – Pomiary ilości płynów,

- TC9 – Przyrządy do pomiaru masy i gęstości,

- TC10 – Przyrządy do pomiaru ciśnienia, siły i wielkości związanych,

- TC11 – Przyrządy do pomiaru temperatury i wielkości związanych,

- TC13 – Przyrządy do pomiarów akustycznych i drgań mechanicznych,

- TC14 – Przyrządy pomiarowe stosowane w optyce,

- TC17 – Przyrządy do pomiarów fizykochemicznych.

Równolegle ze światową współpracą w dziedzinie metrologii i w powiązaniu z nią, prowadzona jest współpraca w tzw. regionalnych organizacjach metrologicznych. Polska należy do:

- Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Wzorców Jednostek Miar (EUROMET – European Collaboration in Measurement Standards) – www.euromet.org.  Członkami są 33 państwa oraz Komisja Europejska; kandydatami korespondującymi – 5 państw.

Współpracę między europejskimi instytucjami metrologicznymi w dziedzinie wzorców jednostek miar rozpoczęto w 1987 r.  Polskę reprezentuje GUM od 1996 r. jako członek stowarzyszony, a od 1998 r. jako członek rzeczywisty.

Współpraca oparta jest na inicjowanych przez państwa członkowskie projektach obejmujących badania, porównania międzylaboratoryjne oraz prace w zakresie zapewnienia powiązań między wzorcami, a także prace dla stworzenia systemów zarządzania jakością we wszystkich ogólnokrajowych instytutach metrologicznych UE – www.euromet.org/projects. Współpraca jest koordynowana przez Komitety Techniczne (TC) – www.euromet.org/tc. W każdym TC ma prawo uczestniczyć jeden przedstawiciel państwa członkowskiego. GUM jest reprezentowany we wszystkich (12) TC. Są to:

- TC-AUV – Akustyka, ultradźwięki i drgania,

- TC-EM – Elektryczność i magnetyzm,

- TC-F – Przepływy,

- TC-IM – Metrologia interdyscyplinarna,

- TC-IR – Promieniowanie jonizujące,

- TC-L – Długość,

- TC-M – Masa i wielkości pochodne,

- TC-MC – Metrologia chemiczna,

- TC-PR – Fotometria i radiometria,

- TC-T – Termometria,

- TC-TF – Czas i częstotliwość.

- TC-Q – System Zarządzania Jakością

EUROMET podejmuje również działania koordynujące udział państw członkowskich w działaniach metrologicznych organizacji światowych.

Projekty EUROMET tworzą podstawę równoważności między poszczególnymi krajowymi instytucjami metrologicznymi  i zapewniają powiązania między wzorcami na terenie Europy.

Europejska Współpraca w Dziedzinie Wzorców Jednostek Miar jest główną organizacją metrologiczno-naukową w Europie. Koordynuje ona w Europie realizację uchwał Generalnej Konferencji Miar oraz postanowień Międzynarodowego Komitetem Miar; uczestniczy w pracach Komisji Europejskiej, inicjuje projekty UE z zakresu metrologii naukowej dotyczące wspólnego rynku i pośredniczy między krajowymi instytucjami metrologicznymi (takimi jak GUM) państw członkowskich UE a instytucjami UE.

- Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Metrologii Prawnej (WELMEC – European Cooperation in Legal Metrology) – www.welmec.org.  Członkami jest 28 państw, a 2  państwa są członkami stowarzyszonymi.

Organizacja została utworzona w 1990 r. Członkami WELMEC są tzw. organy państwowe metrologii prawnej. Główny Urząd Miar – reprezentujący stronę polską – jest członkiem stowarzyszonym od 1995 r., a członkiem rzeczywistym od 13 maja 2004 r.

Głównym celem Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Metrologii Prawnej jest rozwijanie wzajemnego zaufania między ww. organami państwowymi metrologii prawnej w Europie w zakresie harmonizacji działań w obszarze metrologii prawnej i wspierania wymiany informacji między członkami organizacji.

W ramach organizacji działała aktywnie 9 grup roboczych (WG) – www.welmec.org/wgi.asp. Przedstawiciele GUM uczestniczą w pracach każdej z grup. Są to:

- WG2 – Wagi,

- WG4 – Ogólne aspekty metrologii prawnej,

- WG5 – Nadzór metrologiczny,

- WG6 – Towary paczkowane,

- WG7 – Software,

- WG8 – Dyrektywa o przyrządach pomiarowych (tzw. Dyrektywa MID),

- WG10 – Sprzęt pomiarowy dla cieczy innych niż woda,

- WG11 – Liczniki mediów użytkowych,

- Grupa Ad-hoc do spraw wymiany informacji.

Europejska Współpraca w Dziedzinie Metrologii Prawnej zajmuje się m.in. ogólnymi aspektami metrologii prawnej, nadzorem metrologicznym, koordynacją wdrażania prawodawstwa UE w dziedzinie metrologii.

Harmonizacja w Europie prawodawstwa z dziedziny metrologii prawnej oparta jest m.in. na dyrektywach: 71/316/EWG dotyczącej przyrządów pomiarowych i kontroli metrologicznej, 90/384/EWG dotyczącej wag nieautomatycznych i 2004/22/WE w sprawie przyrządów pomiarowych.

- Międzynarodowego Stowarzyszenia Barwy (AIC – Association Internationale de la Couleur) – www.aic-color.org. Członkami są 23 państwa. Jest także 11 obserwatorów.

Możliwość przynależenia do AIC należy traktować przede wszystkim jako sprawę prestiżową i zaszczyt, jakim jest fakt reprezentowania Polski na ogólnoświatowym forum wymiany myśli naukowej w dziedzinie szeroko rozumianych zagadnień związanych z barwą.

Konferencje specjalistów odbywają się w cyklu 2-letnim, co 4 lata odbywają się kongresy i tzw. spotkania międzykongresowe. Główny Urząd Miar miał możliwość współorganizowania tych spotkań w  czerwcu 1999 r., w tym edycji kompletnych materiałów konferencyjnych.

3. Udział Polski w pracach międzynarodowych organizacji probierczych

Polska jest członkiem 2 organizacji międzynarodowych w dziedzinie probiernictwa. Podejmowane są również aktywne działania w zakresie współpracy dwustronnej z państwami sąsiadującymi i wielostronnej (grupa wyszehradzka) dotyczącej wyrobów z metali szlachetnych (np. przy uzgadnianiu projektu dyrektywy WE dotyczącej tej dziedziny).

Polska jest członkiem

- Konwencji o kontroli i cechowaniu wyrobów z metali szlachetnych (Hallmarking Convention – Convention on the Control and Marking of Articles of Precious Metals) – www.hallmarkingconvention.org.

Obecnie członkami rzeczywistymi Konwencji jest 15 państw, obserwatorami 4 państwa. Hallamrking Convention została ratyfikowana 19 lipca 2005 r. przez Prezydenta RP.

Współpraca z Sekretariatem Konwencji została nawiązana na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Starania Polski o członkostwo zostały zaakceptowane przez wszystkie państwa członkowskie. Kontrola przeprowadzona przez Stały Komitet Konwencji potwierdziła, że zarówno wyposażenie jak stosowane metody badania zawartości metali szlachetnych w wyrobach i stopach jest zgodne z obowiązującymi normami ISO. Procedura ratyfikacyjna była prowadzona z udziałem MSZ, GUM i OUP.

Konwencja zyskuje międzynarodowy zasięg i staje się bardzo ważną podstawą dla handlu wyrobami z metali szlachetnych na całym świecie.

Dzięki przystąpieniu Polski do Konwencji wytypowane polskie organy administracji probierczej uzyskają prawa do posługiwania się wspólną cechą kontroli i umieszczania jej na wyrobach z metali szlachetnych przeznaczonych na eksport do państw - stron Konwencji (wśród których większość stanowią państwa członkowskie UE). Wyroby oznaczone tą cechą mogą trafiać bezpośrednio do obrotu w każdym z państw członkowskich, bez potrzeby powtórnego badania i cechowania. Ułatwia to obrót wyrobami z metali szlachetnych.

Polska jest także członkiem:

- Stowarzyszenia Europejskich Urzędów Probierczych (AEAO – Association of European Assay Offices). Jest w nim 31 członków i 9 obserwatorów. Członkami stowarzyszenia są urzędy probiercze lub ich odpowiedniki w państwach europejskich. Polskę reprezentują oba okręgowe urzędy probiercze OUP w Warszawie i OUP w Krakowie.

Korzyści ze współpracy ze Stowarzyszeniem Europejskich Urzędów Probierczych to:

- wymiana doświadczeń prawnych i technicznych pomiędzy zagranicznymi urzędami probierczymi, co ma znaczący wpływ na ustalanie kierunków rozwoju polskiego probiernictwa,

- poznawanie urzędów probierczych poszczególnych krajów członkowskich, ich wypo-sażenia, stosowanych metod badawczych i metod cechowania wyrobów z metali szlachetnych, procedur prawnych w dziedzinie nadzoru,

- tworzenie bazy danych dotyczącej zagranicznych cech probierczych oraz falsyfikatów cech,

- udział w międzynarodowych programach badawczych Round Robin i Labtest,

- udział w organizowanych przez Stowarzyszenie Europejskich Urzędów Probierczych pracach grup roboczych i w specjalistycznych konferencjach międzynarodowych (tematyka: wdrażanie metody fluorescencji rentgenowskiej, identyfikacja cechy probierczych); dwukrotnie takie specjalistyczne konferencje odbywały się w Polsce, były organizowane przez OUP w Warszawie,

- dostęp do informacji dotyczących zasad obrotu metalami szlachetnych w Unii Europejskiej -  przede wszystkim udział Polski w pracach nad projektem Dyrektywy UE o wyrobach z metali szlachetnych, zbieranie informacji o zagranicznych systemach prawnych dla branży jubilerskiej w Polsce,

- promowanie polskiego probiernictwa za granicą,

- bezpośrednie uczestniczenie w pracach organizacji międzynarodowych oraz w zarządzaniu tymi pracami (Dyrektor OUP w Warszawie, p. Magdalena Ulaczyk, w latach 2001 – 2003 pełniła funkcję przewodniczącej Stowarzyszenia Europejskich Urzędów Probierczych, obecnie pełni funkcję zastępcy przewodniczącego).

Opracowanie: Jolanta Remiszewska